Rijmschema's

Gedichten zijn vaak opgebouwd uit strofen: onderdelen met een vast aantal regels. Vaak zijn dat er vier, maar twee, drie of juist acht kan net zo goed. Een dichter hanteert binnen een strofe meestal een vaste volgorde voor de rijmwoorden — dat noemen we het rijmschema. Hieronder beschrijven we de gangbare (eind)rijmschema's voor een strofe van vier regels.

Gepaard rijm

Bij gepaard rijm rijmen de regels opvolgend: de eerste regel rijmt op de tweede, en de derde op de vierde. Dit is van alle rijmschema's (samen met slagrijm) misschien wel het eenvoudigste. Beginnende dichters kiezen er meestal voor, en ook veel sinterklaas- en kerstgedichtjes zijn erop gebaseerd.

Bekijk voorbeelden van gedichten met gepaard rijm

Gekruist rijm

Bij gekruist rijm rijmen de versregels om en om. Het is net als gepaard rijm een overzichtelijke manier van rijmen, die ook voor een minder geoefende lezer prettig leest.

Bekijk voorbeelden van gedichten met gekruist rijm

Omarmend rijm

Bij omarmend rijm rijmen de eerste en de vierde regel op elkaar, en de tweede en de derde: de buitenste regels 'omarmen' de binnenste. Dit schema kom je in de praktijk af en toe tegen, maar beduidend minder vaak dan gepaard, gekruist en gebroken rijm.

Bekijk voorbeelden van gedichten met omarmend rijm

Gebroken rijm

Gebroken rijm kent twee soorten. Van gebroken rijm is sprake als de tweede en de vierde regel rijmen, maar de eerste en de derde juist niet (rijmen die ook, dan is het gekruist rijm). Bij de andere soort rijmen juist de eerste en de derde regel, terwijl de tweede en de vierde dat niet doen.

Bekijk voorbeelden van gedichten met gebroken rijm

Slagrijm

Slagrijm is een vorm van eindrijm waarbij álle regels binnen een strofe rijmen. Het doet al snel wat eenvoudig aan; gebruik het daarom spaarzaam, bijvoorbeeld hier en daar in een langer gedicht of met een speciale woordkeuze. Net als gepaard rijm kom je slagrijm veel tegen in sinterklaasgedichtjes.

Tot slot: binnen een gedicht kun je prima variëren met verschillende rijmschema's. Ook daarmee kan een dichter zo zijn bedoelingen hebben — stijl aanbrengen, afwisseling voor de lezer, enzovoort.